पुषे १५ अर्थात (पुषको १५ गते)

सुदूरपश्चिम प्रदेश तथा कर्णालीको पश्चिम भेगका केही जिल्लाहरूमा मनार्इने पुषे १५ पर्व हो, यस पर्वलार्इ चाडका रूपमा मनाउन यसदिन मिठो मसिनो पकाएर खाने अनि रात लामो हुने (२२ डिसेम्बर भएपनि) भएकोले गाउखाने कथा तथा अन्य दन्त्य कथा भन्ने, सगुन फागहरू गाएर रमार्इलो गर्ने अबेर राती सम्म जाग्राम गर्ने चलन कही छ भने अछाम बाजुरा तथा बझाङ्गमा भुवा(भस्सो) खेलेर मनाउने गरिन्छ । यस भेगको चलन अनुसार यसै दिनवाट श्री सूर्य उत्तरी गोलार्ध तिर प्रवेश गर्छन अर्थात उत्तरायण शुरू हुन्छ भन्ने गरिन्छ । हेमन्तको अन्त भएर शिशिर बसन्तको शुरूआत हुने समय भएकोले पनि होला सायद “बिरूडा पंचमीकी जाडी जामली, श्री पंचमी की कानी कामली” पनि भन्ने गरिन्छ अर्थात बिरूडा पंचमी (गोराको पहिलो दिन) वाट जाडो शुरू हुने र श्रीपंचमीवाट गर्मी शुरू हुने मान्यता रही आएक छ । यसै दिनदेखि पर्वहरूको शूरू भएको मान्यता पनि छ, यस पछि माघ १ गते कागलार्इ रोटी दिने पर्व, श्रीपंचमी, फागु (होली) पर्व नवरात्री बिशुपति (बैसाख १ गते) पर्दछन ।यी पर्बहरू बालबालिका लगायत सम्पूर्ण सुदूर पश्चिमेलीहरू रमाइलो गरी मनाउने र रमाउने गर्दथे । तर बैज्ञानिक युगको शुरूआत संगसंगै हाम्रो संस्कृति चलन परम्परा आदि लोप हुदै गएको महसुस भएको छ । पुराना डेउडा, गाथा, कथा, ऐना, दन्त्य कथा, सगुन,फाग, धुमाररी चांचरी, भुवा सवै संस्कृतिहरू लोप हुदै गएका छन् । कही हद सम्म भए पनि, डोटेली भाषाका पत्र पत्रिका, साहित्य संगम समाजहरूले यिको जगेर्ना गर्ने कोशिश त गरी रहेका छन तर पनि मोबार्इल टीभी आदि संचारका माध्यमहरू तथा विभिन्न सामाजिक संजालहरूले गर्दा यो नगण्य भएको छ । यी संस्कृतिहरूलार्इ जोगार्इ राख्न सु प मा एउटा संस्कृत संरक्षण प्रतिक्षठानको साह्रै ठूलो आवस्यकता महसूस भएको छ ।